Mae gan Gymru gysylltiadau llai amlwg â’r Gaethfasnach nag ardaloedd eraill y DU. Fodd bynnag, gall y daflen wybodaeth ‘Oeddech chi'n gwybod?’ ddatgelu ffeithiau diddorol nad oeddech chi'n sylweddoli.
Cynhaliodd y prosiectau dilynol yng Nghymru i ddathlu deuganmlwyddiant dilead seneddol y gaethfasnach:
Traed Mewn Cyffion – Cymru a Chaethwasiaeth
Dyfarnwyd £43,700 i Amgueddfa Cymru a arianniwyd gweithdai, sgyrsiau ac ymweliadau treftadaeth i grwpiau cymunedol yn Abertawe, Caerdydd a Chasnewydd edrych ar rôl Cymru wrth wrthwynebu a chynnal caethwasiaeth trawsiwerydd, tynnu sylw at hawliau dynol a masnach deg ac esbonio etifeddiaeth caethwasiaeth mewn cerddoriaeth fodern ac mewn diwylliant poblogaidd.
Siwgar a Chaethwasiaeth – Cyswllt Penrhyn
Arweiniodd Castell Penrhyn digwyddiadau yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i nodi’r Ddeddf Seneddol i ddileu’r fasnach caethweision. Dyfarnwyd £45,700 i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i weithio â’r gymuned leol i archwilio cyswllt teulu Penrhyn i’r gaethfasnach i gynhyrchu arddangosfa. Fel rhan o’r gwaith archwilio hyn, cysylltodd disgyblion Ysgol Llanllechid, Bangor â’u cyfoedion yn Jamaica a Lerpwl (porthladd caethwasiaeth mwyaf Prydain) i adlewyrchu eu hetifeddiaeth gyfrannol.
Codi Ymwybyddiaeth o Gaethfasnach Trawsiwerydd
Dyfarnwyd £22,500 i African Friendship Association a alluogodd pobl leol o darddiad Affricanaidd yn ogystal â’r gymuned dduon a lleiafrifoedd ethnig gyffredinol gymryd rhan yng ngwaithdai cerddoriaeth a dawns Affro-Caribïaidd traddodiadol. Cynhyrchodd DVD, taflenni gwybodaeth a phecynnau addysg o ganlyniad cydweithio ag amgueddfeydd lleol i gynnal y gweithgareddau dysgu hyn.
Caneuon Adbryniant
Dyfarnwyd £46,000 i South Wales Intercultural Community Arts (SWICA). Galluogodd y grant cymunedau lleol yn Abertawe a Chaerydd ddysgu am y gaethfasnach, ei dileu, ei pherthnasedd i De Cymru a’r buddion diwylliannol a chymdeithasol o ganlyniad Diaspora Du – hynny yw pobl duon yn gwasgaru ar draws y byd o’u mamwledydd. Gweithio gyda’r amgueddfeydd yn y dwy ddinas, archwiliodd gwreiddiau caethwasiaeth carnifal MAS yn Abertawe, ymhlith pynciau eraill, i gynhyrchu DVD.
Chwerwfelys – Siwgar, Sbeis, Te a Chaethwasiaeth
Dyfarnwyd £203,500 i Gateway Gardens Trust i ddarganfod straeon dirgel tu ôl 30 o erddi a phlasdai hanesyddol gorau Cymru a’u cysylltiadau â chaethfasnach trwy raglen o ymweliadau tywys ac arddangosfa teithiol. Er enghraifft, esboniodd sut adeiladwyd llawer o erddi hanesyddol a thai ysblennydd o ganlyniad arian a ennillodd o gaethwasiaeth – adeiladu llongau a ddefnyddiodd yn y fasnach neu ddefnyddio padelli copr, a gynhyrchwyd yng Nghymru, fel arian i brynu caethweision.
Mae’r cyswllt isod yn darparu gwybodaeth am sut nododd rhannau eraill y DU y penblwydd hwn:
Cofio Caethwasiaeth
Cyhoeddiadau eraill: